www.soc.blogfa.com

مدير تحقيق: حسين پيرزاده

همكاران تحقيق: آراز امين ناصري، الهام رحمت آبادي، مهرك كمالي

ويراستار علمي: جواد مهديزاده

ناشر: وزارت مسكن و شهرسازي/ معاونت شهرسازي و معماري

نوبت چاپ اول: 1387، شمارگان 2000 نسخه

شهرها به عنوان محل تجلي تمدن بشري همواره در حال تغيير و تحول اند زيرا با گسترش و پيشرفت فناوري، رشد سبك هاي جديد زندگي، كيفيت توسعه كالبدي شهرها تغيير نموده و با ژرف نگري در عمق علوم نظري و مباني انديشه بشري امروز ديدگاه هاي توسعه نيز دچار دگرگوني شده است. رشد و توسعه شهرهاي كهن به دليل ساختار اجتماعي جامعه و در عين حال محدوديت ها و امكانات ناشي از فناوري هاي در دسترس، در مقايسه با شرايط كنوني بسيار متفاوت بوده است. فرايند برنامه ريزي توسعه شهر براساس قراردادهاي نانوشته اجتماعي، مراحل رشد خود را طي كرده است اما در جهان امروز دانش نوين برنامه ريزي براي توسعه شهري جايگزين روش هاي سنتي شده است.

كتاب ״اصلاح نظام مديريت توسعه شهري در ايران״ حاصل تلاش گروهي از متخصصين برنامه ريزي شهري است كه با استفاده از روشهاي مرسوم در دانش شهرسازي سعي كرده اند طي مراحل مطالعه، به تحليل و استنتاج تجربيات چند دهه اخير طرح هاي توسعه شهري در ايران و جهان بپردازند و مطابق مسائل شهري در ايران راهكارهاي مناسبي براي برنامه ريزي و اصلاح نظام مديريت توسعه شهري ارائه كنند.

طرح هاي توسعه شهري در ايران، از حدود نيم قرن پيش، با تاثير پذيري از الگوهاي كشورهاي غربي، در كشور رواج پيدا كرده و اجراي اين طرح ها با توجه به شرايط و نيازهاي زماني خود، با مجموعه اي از نتايج مثبت و منفي همراه بوده است كه امروزه به ارزيابي همه جانبه و بازنگري دقيق، به منظور اصلاح و تكامل شهرسازي كشور نياز دارد.

اين كتاب به دنبال حاد شدن مسائل شهرنشيني و شهرسازي در كشور و با توجه به ضرورت مطالعه موضوع تحول در نظام شهرسازي كشور، كه هم در ميان سازمان هاي تصميم گير و هم در بين نهادهاي تصميم ساز در حرفه شهرسازي مطرح است، به بررسي، مطالعه و اصلاح نظام مديريت توسعه شهري در ايران پرداخته است.

اين كتاب پس از ارائه چارچوب نظري، و طرح مفهوم برنامه ريزي راهبري به موانع موجود در مسير توسعه طرح هاي راهبردي پرداخته و از تجارب فرايند مديريت توسعه شهري و ساختار مديريت توسعه شهري در نظام هاي مختلف (كشورهاي انگلستان، آلمان، فرانسه، آمريكا، چين و ژاپن) بهره گرفته است و بسيار هوشمندانه از سازمانها، نهادها و صاحبنظران نظر خواهي نموده كه به غناي اين كار پژوهشي افزوده است.

در اين كتاب اولا دستاوردهاي عمده الگوي برنامه ريزي جامع و طرح هاي جامع-تفصيلي در ايران كه منجر به ايجاد يك نظام نظارت قانوني بر روند توسعه و عمران شهرها، و رواج دانش ها و روش هاي جديد شهرسازي براي پاسخگويي به نيازهاي جديد شهرنشيني از جمله توليد انبوه مسكن، گسترش حمل و نقل جديد و توسعه فضاهاي جديد شده است را مورد مطالعه قرار داده و ثانيا بستر سازي كلان، اجراي طرح هاي جامع-تفصيلي در ايران، مشكلات و محدوديت هاي روبه رو و برخي عوارض منفي و نامطلوب و خصوصيات ماهوي و نظري اين الگو و عدم انطباق طرح هاي جامع با شرايط كشور و عدم امكانات اجرايي آنها را به دقت ديده است.

كتاب ״اصلاح نظام مديريت توسعه شهري در ايران״ وضعيت كشورهاي در حال توسعه و از جمله ايران را بسيار شفاف بررسي نموده و مسائل و مشكلات شهرنشيني و شهرسازي را به عواملي فراتر از حوزه برنامه ريزي و مديريت شهري بر مي گرداند و در واقع عدم زيرساخت هاي مناسب اقتصادي- اجتماعي، رشد بالاي جمعيت و هجوم وسيع روستاييان به شهرها، كمبود قوانين مناسب در بهره گيري از اراضي شهري، ضعف نهادهاي مدني و نظارت عمومي، بي ثباتي سكونتگاهها، ضعف نهادهاي حرفه اي برنامه ريزي، ضعف نهادهاي حفاظت از منابع طبيعي و فرهنگي و مانند اينها را امكانات محدودي براي موفقيت طرح هاي توسعه عمران شهري مي داند.

اين كتاب در چند مرحله شيوه سياستگذاري، شيوه هدايت و راهنمايي، شيوه تهيه طرح ها، شيوه نظارت بر روند تهيه طرح، شيوه بررسي طرح، شيوه اجراي طرح، شيوه نظارت بر اجرا و شيوه بازنگري و اصلاح طرح هاي توسعه عمران شهري را براي دستيابي به راهكارها و اقدامات آتي پيشنهاد نموده است و با بررسي تجارب جهاني و مطالعات نظري عميق بحث در عرصه نظري را آسان و در عرصه عمل را با مشكلات بيشماري مواجه مي داند و از آنجا كه هنوز زبان مشتركي بين متوليان، مسئولان رسمي شهرسازي و جامعه حرفه اي شهرسازي وجود ندارد بحث و تبادل نظر در زمينه دانش ها و تجارب مختلف را راهگشاي اصلاح نظام مديريت توسعه شهري مي پندارد.

هدف اين كتاب ارائه پاسخ نهايي به موضوعات طرح شده نيست بلكه باب كردن شيوه گفت و گو و انتقال تجارب و نظرات در اين زمينه است و چنين مي پندارد كه تجربه هاي جديدي كه زير عنوان رويكرد راهبردي و يا طرح هاي راهبردي صورت مي گيرد، هنوز با كمبودهاي جدي روبه روست و در نهايت اختلاف نظر فراوان و در مجموع نوعي بحران در فضاي شهرسازي كشور را گوشزد مي كند.

كتاب مذكور با ارائه ساده پيچيدگي هاي موجود در نظام مديريت توسعه شهري در ايران ابعاد مختلفي از اين پديده را بررسي كرده و بي‌شك اين كتاب مي‌تواند براي متخصصين حرفه شهرسازي، مديران شهري، كارشناسان و دانشجويان راهگشا بوده ضمن اينكه مبنايي براي پژوهشهاي آتي و راهنمايي مدون براي تصميم سازي و تصميم گيري در امر مهم توسعه شهري باشد.

طرح مسئلهStatement of Problem  :

در طرح منطقه خراسان، گستردگي مطالعات آثار تاريخي – فرهنگي از يك سو و وجود 1944 اثر تاريخي – فرهنگي نيازمند بكارگيري سامانه هاي اطلاعات مكاني به عنوان ابزاري جهت تصميم سازي و تصميم گيري بود. براساس آخرين تقسيمات كشوري منطقه خراسان داراي 32 شهرستان،  94 شهر، 90 بخش، 238 دهستان و حدود 6187 آبادي مسكوني است و ضمنا خراسان در قديم به سرزمين وسيع تري اطلاق مي‎شد كه از شرق و غرب ميان هند و كوير لوت و از شمال و جنوب ميان آمودريا (جيحون) و هندوكش قرار داشت. خراسان بزرگ حدود 300 تا 500 هزار كيلومترمربع وسعت داشته كه مرزهاي آن در طول تاريخ تغييرات بسيار به خود ديده است، و اين گستره وسيع مملو از آثار تاريخي- فرهنگي است كه نيازمند شناسايي، مرمت و حفاظت است.

به دليل فقدان يك سيستم مكان مرجع پشتيبان تصميم گيري، مخاطرات و خسارات فراواني به اين منطقه وارد شده است لذا در اين تحقيق ضرورت به كارگيري سامانه هاي اطلاعاتي در اين منطقه طرح موضوع شده و مورد ارزيابي قرار مي گيرد. وسعت جغرافيايي و عدم وجود پايگاه هاي اطلاعاتي مكان مرجع در فرآيند تصميم سازي و تصميم گيري مديران برا ي شناسايي، طبقه بندي، حفظ و نگهداري آثار تاريخي- فرهنگي تاكنون مشكلات و خسارات زيادي به اين ارزشهاي تاريخي وارد آورده است كه نياز است هر چه سريعتر مورد بازبيني قرار گيرد.

اهداف Aim :

هدف اين مقاله ارائه مدلها و روشهايي با كمك سامانه هاي اطلاعاتي مكان مرجع است كه به شناسايي موقعيت هاي مكاني آثار تاريخي – فرهنگي و زمينه سازي و هدايت فرآيند تصميم گيري كارشناسان، مشاوران و مديران شهري و استفاده از قابليت هاي سامانه هاي اطلاعاتي مكان مرجع به عنوان پشتيبان تصميم گيري منجر خواهد شد.

روش شناسيMethodology:

روش شناسي اين مطالعه مبتني بر روش هاي چندگانه اي است، كه به طور كلي به دو دسته كمي و كيفي تقسيم مي شوند و ساير بخش ها زير مجموعه اي از اين دو دسته كلي محسوب مي شوند. جمع آوري اطلاعات رقومي، تجهيز بانك اطلاعاتي مكان مرجع، تحليل محتواي طرح هاي انجام شده و در دست انجام، مطالعه كتاب ها و تجربيات جهاني، كه منجر به استخراج لايه هاي اطلاعاتي مورد نياز گرديد و در سامانه هاي مكاني علاوه بر اطلاعات توصیفی، اطلاعات پیکسلی و یا برداری  نيز وارد و از منابع مختلفی از قبیل نقشه، تصاویر هوائی و ماهواره ای استفاده شد، از سوي ديگر توسط سامانه هاي مكاني امکان انجام تحلیل، پردازش و پرسش و پاسخ های مکانی ايجاد شد و منجر به ارائه نتایج در قالب نقشه، گزارش، جدول و نمودار شد.

یافته ها Finding : 

يافته هاي مطالعه بر مبناي اهداف طرح و نيازسنجي هاي انجام شده جهت اطلاع رساني به تصميم سازان و تصميم گيران شامل كارشناسان، مشاوران و مديران شهري به شرح زير حاصل شد:

يكم: امكان برقراري ارتباط ميان نقشه ها و اطلاعات

دوم: امكان برقراري ارتباط ميان تصاوير و اطلاعات

سوم: شناسايي ايرادات و مشكلات اطلاعاتي

نتایج Results  :

نتايج اين مطالعه روشن ساخت كه با استفاده از روش GIS   مي توان به يك بانك اطلاعات مكان مرجع به عنوان پشتيبان سيستم اطلاعات مديريت دست يافت و در عين حال امكان مقايسه ميان وضع موجود و موقعيت مكاني آثار تاريخي- فرهنگي، مستندات قبلي فراهم شده كه منجر به تاثيرگذاري مستقيم در تصميم سازي،  كارشناسان، مشاوران و مديران شهري خواهد شد. و از اين طريق امكان هدايت تصميم گيري كارشناسان، مشاوران و مديران شهري فراهم مي گردد.

كاربرد تحقيق Application :

نتايج اين طرح مي تواند: يكم، منجر به حفظ و نگهداري آثار با ارزش تاريخي – فرهنگي كه برخي از آنها كاملا فراموش شده، ناشناخته و يا مورد غفلت واقع شدند شود، كه اساس جذب گردشگر در اين منطقه است. دوم، بخش حائز اهميتي از نيازهاي اطلاعاتي طرح هاي توسعه شهري از طريق بانك اطلاعاتي و سامانه هاي اطلاعاتي اين طرح فراهم مي شود. سوم، نتايج اين طرح مي تواند زمينه هاي لازم جهت ارزيابي و تحليل تصميمات اتخاذ شده از سوي كارشناسان، مشاوران و مديران شهري را فراهم كند و در نهايت، چهارم، مي تواند نقش موثري در توسعه هدفمند منطقه خراسان داشته باشد.

واژه ها ي كليدي  Key Words:

سامانه هاي اطلاعاتي، تصميم گيري، منطقه خراسان، آثار تاريخي - فرهنگي

محمود روح‌الاميني سال 1307 در كوهبنان كرمان متولد شد. مطابق سنت آن زمان تحصيل را در مكتبخانه آغاز كرد و سپس تحصيلات خود را در مدرسه ايرانشهر كرمان كه بانيانش زرتشتي بودند ادامه داد، تا ‌كلاس سوم دوره متوسطه را در مدرسه ايرانشهر به تحصيل پرداخت و پس از آن به تنها دبيرستان كرمان رفت و تا كلاس پنجم متوسطه را در اين دبيرستان خواند. آن گاه براي ادامه تحصيل در كلاس ششم، سال 1328 به دبيرستان دارالفنون تهران مهاجرت كرد. در آن دوره كلاس‌هاي ششم دبيرستان تنها در آن دبيرستان برگزار مي‌شد.

 وي پس از پايان دوره دبيرستان، تحصيلات خود را سال 1331 در  دانشكده ادبيات و علوم انساني دانشگاه تهران آغاز كرد و سال 1334 موفق به اخذ ليسانس زبان و ادبيات فارسي شد. دكتر روح‌الاميني در اين مقطع از محضر استادان بزرگي چون دكتر محمد محمدي، استاد پورداوود، دكتر صادق‌كيا، دكتر خطيبي، بديع‌الزمان فروزانفر، دكتر محمد معين، پرويز ناتل خانلري و عبدالعظيم قريب فيض يافت.

دكتر روح‌الاميني پس از اخذ ليسانس ادبيات فارسي به عنوان معلم رهسپار آمل شد و 3 سال در آن شهر به تدريس پرداخت. در دوران حضور در آمل به ضبط و ثبت آداب و رسوم مردم اين شهر مشغول شد. پس از حضور 3 ساله در آمل، سال 1337 به تهران بازگشت و اين بار در دارالفنون مشغول تدريس شد. 2 سال از تدريس او در دارالفنون نگذشته بود كه موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعي تاسيس شد و دكتر روح‌الاميني به اين موسسه پيوست و ضمن شاگردي دكتر غلامحسين صديقي سال 1339 موفق به اخذ مدرك فوق‌ليسانس شد و سال 1339 براي ادامه تحصيل و اخذ مدرك دكتري به فرانسه رفت.

تحصيلات وي در دوره دكتري، 4 سال طول كشيد و ژرژ گوريچ، پروژو باستي و بوران، آندره لورواگوران درموزه مردم‌شناسي و لوي استروس در كلژ دوفرانس، از استادان برجسته رشته مردم‌شناسي دكتر روح‌الاميني بودند.
دكتر محمود روح‌الاميني سال 1347 با ارائه رساله دكتري خود تحت عنوان «تمدن سنتي گوسفند در ميان عشاير فارس» تحت نظر آندره لوروا گوران موفق به اخذ مدرك دكتري شد. دكتر روح‌الاميني از سال 1346  به عنوان پژوهشگر در مركز تحقيقات علمي فرانسهC.N.R.S)  )مشغول به كار شد كه اين همكاري تا سال 1347 ادامه يافت و در اين سال به ايران بازگشت و به تدريس در دانشگاه تهران مشغول شد. وي سال‌هاي 1355  1351 مديريت گروه مردم‌شناسي دانشگاه تهران را بر عهده داشت. دكتر روح‌الاميني علاوه بر تدريس، فعاليت‌هاي بسياري را در گسترش دانش انسان‌شناسي در ايران به انجام رسانيد كه ازجمله اين فعاليت‌ها مي‌توان به راه‌اندازي و تنظيم موزه مردم‌شناسي در كاخ گلستان به سال 1351، راه‌اندازي موزه حمام گنجعليخان كرمان و اقدام در جهت نگهداري باغ نگارستان اشاره كرد. از سال 1355 تا 1358 استاد ميهمان دانشگاهAix  فرانسه بود و سال 1379 از دانشگاه تهران بازنشسته شد.

در آثار دكتر محمود روح‌الاميني ردپاي ادبيات بسيار مشهود است، زيرا  بسيار علاقه‌مند به عرصه ادبيات است و هنوز خود را دانشجوي ادبيات مي‌داند و معتقد است كه علوم اجتماعي بايد در كنار ادبيات باشد. آخرين كتاب وي درباره مولوي است.

دكتر روح‌الاميني مهرماه سال 1381 در دومين همايش چهره‌هاي ماندگار به عنوان چهره ماندگار مردم شناسي ايران مورد تقدير قرار گرفت.

برخي كتاب‌ها:

1- زمينه‌ فرهنگ‌شناسي: تاليفي‌ در انسان‌شناسي‌ فرهنگي‌ و مردم‌شناسي‌

2- در گستره‌ فرهنگ‌: نگرشي‌ مردم‌شناختي‌

3- گرد شهر با چراغ‌: در مباني‌ انسان‌شناسي‌

4- نمودهاي‌ فرهنگي‌ و اجتماعي‌ در ادبيات‌ فارسي‌

5- آيين‌ها و جشن‌هاي‌ كهن‌ در ايران‌ امروز: (نگرش‌ و پژوهشي‌ مردم‌شناختي‌)

6- به‌ شاخ‌ نباتت‌ قسم‌: باورهاي‌ عاميانه‌ درباره‌ فال‌‌حافظ‌

7- حمام عمومي در جامعه و فرهنگ و ادب ديروز: نگرش و پژوهشي مردم‌شناختي

http://www.jamejamonline.ir

۱۴/ فروردین/۱۳۸۷